NIEWYCZERPANY ŻART

Ponad 1000 stron i 1,5 kilograma literackiego i teatralnego przeciążenia, kwestionującego szaleństwo teraźniejszości balansującej pomiędzy wzrostem a upadkiem – tak w skrócie można opisać NIEWYCZERPANY ŻART Davida Fostera Wallace’a. Powieść porusza między innymi tematy narkomanii, hedonizmu, depresji, molestowania dzieci, materializmu, przemysłu rozrywkowego oraz tenisa. Jest tekstem społecznym, który przedstawia komiczny i przerażający portret cywilizacji odurzonej współczesnością, marzeniami o sukcesie i ciągle znerwicowanej możliwą porażką. Wydana w USA w 1996 roku pod tytułem „Infinite Jest”, książka ukazała się w języku polskim dopiero w 2022 roku, 14 lat po samobójczej śmierci autora. Karkołomnego tłumaczenia podjęła się Jolanta Kozak.

David Foster Wallace – amerykański autor bestsellerów (najbardziej znane w Polsce są jego „Krótkie wywiady z paskudnymi ludźmi”) – maluje w powieści współczesny portret społeczeństwa, którego wolę przetrwania osłabia głęboka depresja i bezgraniczne wyczerpanie. Tekst jest papierkiem lakmusowym nastrojów, które wywołuje coraz bardziej drapieżny turbokapitalizm i agresywna rozrywka. To stan ciągłego przeciążenia, którego złożoność popycha także czytelników do granic możliwości. I te granice bada w Teatrze Dramatycznym w Wałbrzychu Krzysztof Popiołek wraz z zespołem artystycznym. Reżyser podjął się adaptacji i reżyserii tego gigantycznego dzieła, stawiając w swojej realizacji na wydobycie na pierwszy plan człowieczeństwa przebijającego z postaci napisanych przez Wallace’a. NIEWYCZERPANY ŻART to powieść sklecona z odłamków i fragmentów życia – niesamowicie pasuje to do połamanych życiorysów jej postaci. Krzysztof Popiołek wraz z aktorami z uporem maniaka z tych odłamków składa wielki i spójny obraz świata, który pokazuje nasze niedoskonałości. Artyści tworzą przejmującą opowieść o uzależnieniach i miłości, o kruchości ja i tym jak bardzo nisko trzeba upaść, żeby w końcu przestać spadać i przynajmniej spróbować się podnieść. NIEWYCZERPANY ŻART to wyjątkowy teatr – prosty, szalony, agresywny i obrzydliwy, ale też delikatny i wrażliwy, a przede wszystkim bardzo bliski każdej osobie.

Nie sposób streścić całej fabuły NIEWYCZERPANEGO ŻARTU, ale możemy poznać jej bohaterów.

Poznajcie Hala oraz jego rodzinę. Hal (w tej roli Ireneusz Mosio) jest wybitnym sportowcem, objawieniem świata tenisa. Matka Hala (Małgorzata Osiej) jest ważną szychą w szkole sportowej, w której uczy się Hal, jest istną kobietą sukcesu. Poznajcie brata Hala – Maria, wrażliwego chłopaka który na swój sposób próbuje zrozumieć świat (Rafał Gorczyca). Jest jeszcze trener Hala, który w przerwach między treningami podrywa jego matkę (Ryszard Węgrzyn). Doprawdy urocza rodzina, wszyscy ich podziwiają. No prawie wszyscy, bo ojciec Hala już nie żyje, popełnił samobójstwo przez chorobę alkoholową (Dariusz Skowroński) . Ale to, jak umarł ojciec, to nie jedyna rodzinna tajemnica. Hal poza byciem mistrzem tenisa, jest też mistrzem sekretów – jak to możliwe, że ciągle nikt jeszcze nie odkrył, że każdy trening kończy cugiem narkotykowym? Może dlatego, że do testów na doping zawsze oddaje próbki moczu swojego brata? A teraz przenieśmy się dalej, tutaj można spotkać trzy urocze pacjentki specjalnej kliniki (Mirella Burcewicz, Urszula Gryczewska, Dominika Zdzienicka), którymi opiekuje się sympatyczny rezydent (Wojciech Świeściak). Cała czwórka jest na idealnej drodze do pełni zdrowia po głębokich uzależnieniach. Każda z tych osób chce wyjść na dobre z nałogu zanim będzie za późno. Ale z tyłu głowy, każde z nich ma to samo pytanie „a co jeśli już jest za późno”? Na koniec poznajcie małego chłopca (Dobromir Mokrzycki), dla którego te wszystkie koszmary życia jak uzależnienie, problemy psychiczne i przemoc są jeszcze czymś abstrakcyjnym. To pojęcia dziwaczne, podobne do „wolnego wyboru” czy „wolności”. A może nie? Może to wszystko jest w nas tak głęboko cywilizacyjnie zakorzenione, że to tylko kwestia czasu, aż wyjdzie na wierzch? NIEWYCZERPANY ŻART szuka odpowiedzi na to pytanie, szuka jej w nas, często w okrutny ale i zabawny sposób. Jak najgorszy żart, z którego śmiejemy się z poczuciem winy i bez przerwy, czyli niewyczerpalnie.
NIEWYCZERPANY ŻART Davida Fostera Wallace’a w reżyserii i adaptacji Krzysztofa Popiołka w Teatrze Dramatycznym im. J. Szaniawskiego jest polską prapremierą powieści. Jest odpowiedzią na jej międzynarodowy sukces, ale też próbą uchwycenia jej fenomenu, który przez późną publikację wydaje się dla nas dopiero do odkrycia.

NIEWYCZERPANY ŻART